Vlas- en hennepwol
Uit vlas- en hennepbastvezels kunnen uitstekende (warmte-) isolatiedekens worden geproduceerd. Vlas- en hennepwol worden voor thermische en akoestische isolatie in dakdozen op dezelfde wijze toegepast als minerale wol. Daarnaast zijn deze isolatiematerialen toepasbaar in hellende daken, dakelementen, vloeren en (systeem)plafonds, (HSB) buitenwanden, scheidingswanden en gevelvullende elementen.
Product
Vlas- en hennepbastvezels zijn de grondstof voor de productie van isolatiedekens. De vezels worden eerst kort geknipt. Dan worden ze met een dry-laid non-woven proces, door vernaalden of door toevoeging van een binder gebonden. Om de samenhang en flexibiliteit van het materiaal te verbeteren wordt vaak een steunvezel (polyester) of een op zetmeel gebaseerde binder toegevoegd (12 tot 17%). De isolatiedekens worden schimmelwerend en brandvertragend gemaakt door toevoegingen van ammoniumfosfaat en/of boriumzouten, soms in combinatie met waterglas. Brandklasse B2 volgens DIN 4102 en schimmelresistentie volgens DIN IEC 68 worden gegarandeerd.
Samengestelde producten zoals geïsoleerde dakelementen (sporenkap of dakdoos), buitengevel, binnenspouwblad, zijn in de bouwmaterialenhandel verkrijgbaar.
Een dakdooselement bestaat uit:
1) panlat, 2) tengel, 3) vezelcementplaat
3,5 mm, 4) gordingen, 5) vlasisolatie, 6)
dampremmende folie, 7) spaanplaat 12 mm
Bouwconstructies voor geïsoleerde bouwelementen dienen damp-open te zijn om condensatie en daarmee bouwschade door
vocht te voorkomen. Dit houdt in dat de binnenzijde (warm) dampremmend en de buitenzijde (koud) damp-open moet zijn.
Toepassing
Bij gebruik van vlas- en hennepisolatiemateriaal in houtskeletbouw (HSB) kunnen diverse voordelen worden gecombineerd (o.a. licht, hernieuwbaar, hergebruik, energieterugwinning in ultieme afvalstadium). Architecten en opdrachtgevers die kiezen
voor HSB zijn dan ook de aangewezen gebruikers van deze isolatieproducten. In de vorm van dekens zijn vlas- en hennepisolatiematerialen ook geschikt voor de doe-het-zelver. Voordeel van het materiaal is de goede verwerkbaarheid.
Schapenwol
Het gebruik van schapenwol voor textiel (warme winterkleding), dekens en tapijten zijn traditioneel de grootste toepassingen. Minder bekend is dat wol uitstekend geschikt is als isolatiemateriaal voor diverse bouwapplicaties. Schapenwolisolatie wordt toegepast in gevels, daken, scheidingswanden, akoestische (systeem)plafonds en tussenvloeren.
Product
Schapenwolisolatiemateriaal bestaat voor circa 97% uit dierlijke eiwitten (keratine). Door middel van droge non-woven productietechnieken (vernaalding) worden viltvliezen geproduceerd, zonder dat hiervoor bindmiddelen worden gebruikt. De isolatieproducten bestaan uit twee viltlagen: een (donker) dragend vlies, dat dicht is vernaald en grote treksterkte heeft, en een (lichter gekleurd) vlies met een open structuur voor optimale warmte isolatie-eigenschappen (zie foto’s). Het wol-isolatieproduct is beschermd tegen aantasting door insecten met 0.3% sulcofuron. Vliezen met lage dichtheden kunnen extra brandvertragend worden gemaakt met boraten. Vliezen met hoge dichtheid zijn van zichzelf al brandvertragend. Er bestaan ook wol-isolatieproducten die extra stabiel gemaakt zijn door thermische binding of door toegevoegde kunststofvezels (o.a. verkrijgbaar in Duitsland). Een extra optie is een isolatierol met aluminiumfolie als reflecterende laag voor extra thermische isolatie.
Toepassing
Schapenwolisolatie wordt toegepast in gevels, daken, scheidingswanden, akoestische (systeem)plafonds en tussenvloeren. Omdat het materiaal van zichzelf onvoldoende stijf is, is voor verticale toepassing een regelwerk nodig waarop het bevestigd kan worden. In damp-open bouwconstructies kunnen deze isolatiematerialen zonder dampremmer worden toegepast. Ook wordt schapenwol als isolator voor buizen en leidingen gebruikt, vaak met een aluminium buitenlaag. Als spouw- of buitenmuurisolatie is het alleen mogelijk als tijdens de bouw maatregelen genomen worden om het materiaal te beschermen tegen overmatige vochtbelasting. Hoewel dit in de gangbare Nederlandse nieuwbouw niet de meest voor de hand liggende toepassing is, zijn er wel mogelijkheden voor buitenmuurisolatie in renovatie of verbouwsituaties.
Toepassing op grote schaal in nieuwbouw vraagt om systeeminnovaties in de bouwpraktijk. De beste kansen liggen in combinatie met HSB. Kernbegrip is hierbij dampopen construeren. Schapenwol kan goed toegepast worden in gevelvullende elementen. Zowel in de technische regelgeving als in educatieve zin (handleidingen voor aannemers en voor de doe-het-zelver) dient er dan nog het een en ander te gebeuren.
Kokos
Kokospalmen komen voor in vrijwel alle tropische gebieden. Kokosvezels kunnen gewonnen worden uit de bolsters van de kokosnoot, naast de kokosolie en kopra. Traditioneel worden deze vezels toegepast in matten en vloerbedekking. Vanwege de goede natuurlijke bestendigheid tegen afbraak zijn de toepassingsmogelijkheden van de kokosvezel ruim.
Product
Kokosvezels zijn bij uitstek geschikt voor geluidsisolatie. Traditioneel worden kokosvezels voor geluidsisolatie in stroken toegepast.
Bekend zijn de zogenaamde spijkerregels. Deze bestaan uit een houten of spaanplaten strook met daarop kokos. Deze spijkerregels worden toegepast in voorzetwanden. Daarnaast worden kokosmatten regelmatig gebruikt als drager voor stucwerk. Met name voor demping van laagfrequente trillingen is de kokosvezel uitermate geschikt. Vanwege deze eigenschap vindt de vezel, vaak in combinatie met latex, toepassing in geluidsarme ruimten (studio’s) en in geluidsbelaste ruimten (horeca). In combinatie met latex wordt de grote veerkracht van de vezel ten volle benut.
Kokosvezels laden niet elektrostatisch op. Dit maakt ze bijzonder geschikt voor toepassingen in vloeren. Geperste platen en vernaalde matten (non wovens) van verschillende dichtheden zijn leverbaar, eventueel gebonden met latex.
Kokosvilt is van zichzelf brandvertragend. Indien gewenst kunnen kokosvezels met boraten extra brandvertragend gemaakt worden.
Een gecombineerd product van kokos met geëxpandeerde kurk wordt op de markt gebracht onder de merknaam Corcoco. In diverse Europese landen (Spanje, Portugal en Italië) is marktintroductie voor vloer- en plafondisolatieplaten reeds succesvol verlopen.
Toepassing
Kokosvezel kan als isolatiemateriaal worden ingezet bij de zwaardere opleggingen voor ondervloeren zoals bijvoorbeeld kanaalplaatvloeren. In combinatie met haarvilt kan kokosvilt toepassing vinden voor ontkoppeling (geluid) in bijvoorbeeld HSBconstructies om de geluidsisolatie-eis van 0 dB te kunnen halen. In appartementen met een harde vloerbedekking kunnen kokosproducten worden ingezet als afwerkvloer om de +10 dB eis te kunnen realiseren. Het potentieel is derhalve groot in woningen waar geluidsbelasting een belangrijke factor is, zoals bijvoorbeeld in appartementen, bij vliegvelden of langs snelwegen.
Kurk
Het materiaal kurk is vooral bekend als wijnflessenkurk. Dat is dan ook het belangrijkste afzetproduct.
Daarnaast is kurk geschikt voor toepassing in vloerbedekking, schoenen en isolatiematerialen. Kurk wordt gewonnen uit de schors van
de kurkeik (Quercus suber L.) in Portugal en de landen rond de Middellandse Zee (Portugal 51%, Spanje 26%, Italië 7%, Marokko 6%, Algerije 4%). Kurk in de vorm van geëxpandeerde platen is geschikt als isolatieproduct zowel voor de spouwmuur, als voor vloer of dak. Een interessant voordeel van kurk is de goede weerstand tegen drukbelasting. Dit maakt kurk bij uitstek geschikt voor toepassing op platte beloopbare daken.
Product
Kurk wordt met behulp van stoom, in een autoclaaf, geëxpandeerd tot een plaatmateriaal. Tijdens de expansie vervloeit
de natuurlijke hars (suberine) die in de kurk aanwezig is. Aan geëxpandeerde kurkplaten worden geen kunstmatige toevoegingen gedaan. De belangrijkste technische kwaliteiten van kurk zijn de goede isolerende eigenschappen, de waterafstotendheid, de brandwerendheid, de beperkte indrukbaarheid en de weerstand tegen biologische aantasting. Deze eigenschappen maken het materiaal uitermate geschikt voor tal van isolatietoepassingen in de bouw.
Geëxpandeerde kurkplaten zijn eenvoudig inpasbaar in de huidige bouwpraktijk, zowel in de professionele als in de doe-het-zelf markt.
De vocht- en rotbestendigheid van kurk maken het een zeer geschikte grondstof voor isolatietoepassingen, zoals platte daken
en buitengevels, waarbij het risico bestaat op (incidenteel) indringen van water. Eventuele lekkages moeten wel altijd gerepareerd worden, ook al rot kurk niet snel.
Riet
Bij rieten daken denk je al snel aan oude boerderijen of aan een gezellig pannenkoekenhuis. Toch wordt riet tegenwoordig ook veel gebruikt in de nieuwbouw. Het gaat dan om een zogenaamd gesloten gebonden rieten schroefdak. Het riet wordt daarbij bevestigd op een onderplaat. Dit dak voldoet aan de eisen van het Bouwbesluit en is minder brandgevaarlijk dan het traditionele rieten dak. Het rieten dak is duurder dan een pannendak, maar heeft ook een toegevoegde esthetische waarde.
Product
Riet is een in het water of op drassige grond groeiende, meerjarige grassoort die afhankelijk van de groeiplaats 1 tot 4 meter hoog wordt. Eind juli, begin augustus heeft de stengel vrijwel de maximale lengte bereikt. Niet alle riet is geschikt als dekriet. Dekriet groeit voornamelijk in zoetwater veenplassen, al wordt in Nederland ook al jaren riet dat groeit op opgespoten land gebruikt voor dakbedekking. Dekriet is fijn (esthetische reden), hard maar ook taai (bros riet breekt) en recht met een lengte van 1,60 tot 2,00 m. Dekriet heeft een frisse gele kleur en sterke, dikwandige stengels. Nederlands dekriet wordt onder meer gesneden in noordwest Overijssel, Friesland, Noord en Zuid-Holland. Tien jaar geleden werd het in exploitatie zijnde rietland geschat op 4.500 ha. Ongeveer de helft van het dekriet komt uit Nederland, de andere helft wordt geïmporteerd uit Oostenrijk, Hongarije, Roemenie en Turkije.
Riet is in tegenstelling tot de meest gangbare dakbedekkingen voor hellende daken een hernieuwbare grondstof. De (fossiele)
energie benodigd voor het maken van een rieten dakbedekking is gering. Afgezien van wat snijresten is er nauwelijks afval. Een groot deel van het dekriet is afkomstig uit natuurgebieden, die baat hebben bij rietwinning. Een rieten dak gaat minder lang mee dan een pannendak. Ook vraagt het om meer onderhoud. De rieten dakbedekking levert echter in tegenstelling tot de dakpan een substantiële bijdrage aan de isolatiewaarde van het dak. In de zomer wordt een dergelijk dak minder gauw warm (zomerkoel).
Toepassing
Met goede kwaliteit dekriet kan een esthetisch fraaie dakbedekking worden gerealiseerd. Riet als dakbedekking biedt de grootste vrijheid van vormgeving in vergelijking met andere dakbedekkingssystemen. Daarnaast is het gebruik van goten (metaal of kunststof) vrijwel overbodig. Een modern rieten dak wordt in verband met moderne bouw- en comforteisen gesloten, gebonden uitgevoerd. Men spreekt ook wel van een ‘schroefdak’. Het dekriet wordt ter plaatse aangebracht op een onderplaat (underlayment, OSB of een ander plaatmateriaal van minstens 18 mm
dik). Het wordt vastgezet met gaarden uit gegalvaniseerd staaldraad die met een RVS draad en schroeven aan de plaat worden bevestigd. De opbouw van buitenaf is een laag van circa 28 cm riet op een houten plaat gedragen door sporen of gordingen. Aan de binnenzijde van het dak kan tussen de sporen of gordingen desgewenst aanvullende isolatie worden aangebracht. Er bestaan ook bedrijven die reeds geïsoleerde panelen toepassen. Dit zou ook met isolatiemateriaal uit hernieuwbare grondstof uitgevoerd kunnen worden.
Riet is ongeschikt als dakbedekkingmateriaal voor platte of licht hellende daken; hoe steiler het dak des te langer het rieten dak
meegaat. De onderconstructie wordt tochten vochtdicht gedetailleerd in verband met brandwerendheid en isolatiewaarde. De kap (dan nog zonder rietbedekking) kan eventueel worden geprefabriceerd. Volgens de Vakfederatie van Rietdekkers gaat een gesloten gebonden rieten schroefdak onder normale condities en bij een hellingshoek van 45 graden minimaal 25 jaar, maar vaak meer dan 35 jaar mee. Om de kwaliteit van een rieten dak te kunnen garanderen verzorgt de vakfederatie opleverkeuringen. SHR Hout Research voert onderzoek uit naar verbeteringen van rieten daken.
Schelpen
Cellulose is een isolatiemateriaal dat gewonnen wordt uit gerecycled papier. Het is in losse vorm en in de vorm van geperste platen verkrijgbaar. Cellulose heeft uitstekende warmte-isolerende en goede geluiddempende eigenschappen. Bovendien is het naadloos aan te brengen op bestaande bouwelementen. Het is een recyclingproduct van hernieuwbare oorsprong. In het ultieme afvalstadium is energieterugwinning goed mogelijk.
Een gezond en prettig binnenklimaat begint vaak met een droge, warme vloer. Schelpen kunnen hieraan een belangrijke bijdrage leveren. Bij vochtoverlast onder de vloer, kunnen schelpen een duurzame oplossing zijn. In 1989 werd een oude methode om vocht en stank uit de bodem onder huizen te weren herontdekt. Schone, met zoet water gewassen schelpen worden onder begane grondvloeren aangebracht. Daar sluiten ze de bodem af en voorkomen zo de opstijging van vocht. Een aardige bijkomstigheid is dat een voldoende dikke laag op de kruipruimtebodem, ook nog eens zorgt voor een goede vloerisolatie.
Bij de productie van linnentextiel uit vlas komen vlasscheven vrij. Dit restproduct kan verwerkt worden tot stevige vlasspaanplaten. Vlasspaanplaat wordt veel gebruikt als kernmateriaal of binnenwerk in deuren, binnenwanden, dakdozen en meubelen. Vlasspaanplaten zijn op de Nederlandse markt verkrijgbaar met het KOMO-certificaat.
